Hiob, biblijna postać Starego Testamentu, stał się jedną z naj­częściej przywoływanych w sztuce figur niezawinionego cierpienia. Globalne katastrofy, zbiorowe i osobiste tragedie wciąż wywołują wśród twórców pytania o jego nieugiętą postawę i relację z Bogiem. Ten żydowski sprawiedliwy – umiłowany przez Jahwe, a mimo to dotknięty największymi cierpieniami – to postać szczególnie przy­pominana po Holokauście. Pytania, gdzie był Bóg, kiedy ginęli nie­winni, z jakiego powodu naród wybrany został tak doświadczony, czy można jeszcze wierzyć w Boga po Zagładzie, czy można jeszcze uprawiać sztukę po Auschwitz, podejmowane były przez poetów, teologów, filozofów.

Towarzyszyły niemal każdemu, kto przeżył woj­nę i musiał, niczym Hiob, żyć po katastrofie. Dzisiaj, kiedy świat niszczą kolejne zbrojne konflikty, a człowiek pogrąża się w okru­cieństwie, coraz mocniej słychać szept Hioba „Panie, Panie”. Ob­razy ludzi ginących od rakiet czy pocisków, umierających z głodu, porywanych i torturowanych muszą poruszać, wywoływać niezgodę i bunt. Z perspektywy człowieka nie ma na to usprawiedliwienia ani sensownej odpowiedzi. Hiob każe zawierzyć, uważnie słuchać Boga i czekać na odmianę. Ale czy dziś umiemy i chcemy słuchać?
Warto w tym kontekście przypomnieć cykl wierszy Anny Ka­mieńskiej Drugie szczęście Hioba¹. Poetka urodzona w 1920 roku, która przeżyła II wojnę światową, nazwana została przez Marka Skwarnickiego twórczynią zmagającą się z największymi tajem­nicami życia i śmierci, poetką religijną. Przywołała ona biblijnego bohatera, by na nowo zastanawiać się nad sensem cierpienia, bólu, nad śmiercią i miłością, nad relacją człowieka z Bogiem. Jej wiersze są uniwersalne i wciąż aktualne (problemy życia i śmierci, niezawi­nione cierpienie). Drugie szczęście Hioba było próbą zmierzenia się z pytaniami o Zagładę, na które poetka nie znajdowała odpowie­dzi, także wiele lat po wojnie (jej teściowie zginęli z rąk Niemców). Kamieńska doświadczała też prywatnej straty – w roku 1967 zmarł jej ukochany mąż, Jan Śpiewak, poeta i tłumacz. „Drugie szczęście Hioba – to pytanie: czy po przeżyciu tylu wojen i kataklizmów, za­równo ogólnospołecznych, jak i osobistych, człowiek może jeszcze budować jakieś nowe życie i na jakiej podstawie mógłby to uczynić”² – zastanawiała się Kamieńska. Przyjaciel poetki, ks. Jan Twardowski, uznał cykl za przełomowy w jej twórczości. Poszczególne wiersze są modlitwami pełnymi paradoksów, stającymi się drogą do pozna­wania Boga.
Cykl składa się z... (...)

1 A. Kamieńska, Drugie szczęście Hioba, PIW, Warszawa 1974.
2 Z. Umiński, Poezja jest najważniejsza. Rozmowa z Anna Kamieńską, „Kierunki”, 18/1981, s. 8. 

Więcej przeczytasz w najnowszym numerze kwartalnika PASTORES 109 (4) 2025.

KATARZYNA FLADER-RZESZOWSKA, teatrolog, profesor uczelni w kate­drze Komunikacji Kulturowej i Artystycznej Instytutu Edukacji Medialnej i Dziennikarstwa UKSW w Warszawie oraz profesor uczelni Akademii Teatral­nej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie, Filia w Białymstoku. Opubli­kowała m.in. książki: Bioteatr Agnieszki Przepiórskiej. Komunikacja-relacja-wspól­nota emocji, Teatr przeciwko śmierci. Krypoteologia Tadeusza Kantora, Promieniowa­nie rapsodyzmu. W kręgu myśli i praktyki teatralnej Mieczysława Kolarczyka i (we współpracy) Miejsca teologiczne w kulturze wizualnej.