W Markowej, w województwie podkarpackim, w 2004 roku do­szło do odsłonięcia pomnika upamiętniającego męczeńską śmierć rodziny Ulmów. Wcześniej, w 1995 roku, Wiktoria i Józef Ulmowie zostali uhonorowani pośmiertnie tytułem Sprawiedliwy wśród Na­rodów Świata, a w 2010 roku prezydent Lech Kaczyński odznaczył ich Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Wreszcie, w 2016 roku w Markowej powstało Muzeum Polaków Ratujących Żydów podczas II Wojny Światowej im. Rodziny Ulmów, a 10 wrze­śnia 2023 roku w tej wsi odbyły się uroczystości beatyfikacyjne Wiktorii i Józefa wraz z dziećmi.

Wątek markowskich korzeni Ulmów jest dla wielu miejscowych bardzo ważny. Tam Wiktoria i Józef urodzili się, wzrastali i harto­wali się, tam pomagali rodzicom w pracy w obejściu domowym. Na takim gruncie wykształciły się ich późniejsze postawy wobec żydowskich sąsiadów. Nie znamy ich motywacji, gdy podejmowali decyzję o przyjęciu Żydów pod dach swego domu. Wiemy nato­miast, że znali ich sprzed wojny, że byli z nimi w dobrych relacjach. Przedwojenna znajomość i chęć uratowania życia sąsiadom szły niewątpliwie w parze. W Biblii będącej własnością Ulmów zostały zaznaczone (zapewne przez Józefa) fragmenty przypowieści o miło­siernym Samarytaninie oraz o przykazaniu miłości. Możemy zatem domniemywać, że Ulmowie tymi wartościami się kierowali, że żyli w sposób ewangeliczny, byli czuli na krzywdę drugiego człowieka. Pomoc bliźniemu nie była dla nich tylko zapisem w Biblii – oni naprawdę nią żyli i ją wypełniali.

To, co nastąpiło po beatyfikacji rodziny Ulmów, daje okazję, by więcej mówić o innych Polakach, którzy ratowali Żydów, nie tylko w Markowej, ale i w całym okupowanym kraju, by bardziej odsłonić sytuację, jaka panowała w Polsce podczas okupacji niemieckiej, gdy za pomoc Żydom groziła śmierć. Obraz polskich dziejów na Zacho­dzie od czasu II wojny światowej jest bowiem bardzo często wykrzy­wiany. Wypada mieć nadzieję, że... (...)

Więcej przeczytasz w najnowszym numerze kwartalnika PASTORES 109 (4) 2025.