W tym celu Kongregacja Kultu Bożego wydała w 1973 ro-ku Dyrektorium o Mszach świętych z udziałem dzieci, które stało się głównym dokumentem normującym zasady sprawowania Eucharystii w obecności i z udziałem najmłodszych wiernych. Dokument ten nie zmienia istoty Mszy świętej, lecz daje możliwość adaptacji i uproszczeń, tak aby dzieci mogły łatwiej włączyć się w przeżywanie tajemnic wiary.
Podstawy adaptacji liturgicznych
Podstawowym założeniem Dyrektorium jest zasada, że liturgia powinna być dostosowana do zdolności uczestników, bez utraty jej sakramentalnego i zbawczego charakteru (21). W odniesieniu do dzieci chodzi o takie ukształtowanie celebracji, aby była ona dla nich zrozumiała, bliska doświadczeniu życiowemu i angażująca. Nie oznacza to jednak infantylizacji liturgii, lecz jej pedagogiczne dostosowanie. Nie może ona zatracić swego mistagogicznego charakteru i przerodzić się w katechezę lub teatrzyk religijny.
Dzieci już od najmłodszych lat mają prawo uczestniczyć w Eucharystii, jednak ich rozumienie znaków liturgicznych jest ograniczone (9). Dlatego konieczne są środki duszpasterskie, które pomogą stopniowo wprowadzać je w bogactwo tajemnic wiary. Do zasad, którymi trzeba się kierować, należą: a) zasada stopniowości – dzieci powinny być wprowadzane w liturgię etapami, od prostych elementów do coraz pełniejszego udziału (13); b) zasada aktywizacji – dzieci powinny być czynnie zaangażowane w przebieg Mszy świętej poprzez śpiew, modlitwę, gesty i proste posługi (24); c) zasada jasności i prostoty – język liturgii, homilia oraz pieśni powinny być dostosowane do poziomu percepcji dzieci (22-23); d) zasada wspólnotowości – liturgia z udziałem dzieci powinna uwzględniać także rolę rodziców i katechetów, którzy wspierają je w rozwoju wiary (15).
Należy – co podkreśla się w Dyrektorium – wysoko cenić śpiew, ponieważ dzieci są szczególnie uwrażliwione na muzykę. Tam, gdzie to możliwe, aklamacje powinny być śpiewane. Aby ułatwić dzieciom udział w śpiewie, można włączyć inne instrumenty muzyczne. Nie wolno jednak – według zaleceń Episkopatu Polski – używać muzyki mechanicznej (odtwarzanej z zapisanego wcześniej nośnika), na co Dyrektorium zezwala. Zaleca się, aby muzyka podczas liturgii była wykonywana na żywo.
Biorąc pod uwagę charakter liturgii jako czynności całego człowieka i uwzględniając psychologię dziecka, zachęca się do... (...)
Więcej przeczytasz w najnowszym numerze kwartalnika PASTORES 109 (4) 2025.
KS. MARIUSZ SZYMAŃSKI (ur. 1972), teolog, proboszcz parafii Matki Bożej Królowej Polski w Polkowicach.
